Соңғы жылдары суармалы егіншілік дамыған еліміздің оңтүстік аймақтарында суармалы судың жетіспеушілігі қатты сезілуде.
Өздеріңіз білетіндей, біздің орташа көпжылдық ағынымыз жылына шамамен 100 км3 құрайды, мұнда 44% трансшекаралық және 56% – ішкі көздер есебінен қалыптасады.
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі ағымдағы жылдың вегетациялық кезеңінің тұрақты өтуін қамтамасыз ету үшін өткен жылдың желтоқсан айынан бастап дайындық жұмыстарын бастады. Ол үшін 2022-2023 жылдардағы вегетациялық және вегетациялық кезеңдердегі жұмыс жоспары бекітілді, оның шеңберінде қазіргі уақытта сыртқы және ішкі іс-шаралар іске асырылуда.
Сондай-ақ, Қызылорда және Түркістан облыстары трансшекаралық ағындарға 90% — дан астам тәуелді екенін атап өткен жөн.
Мәселен, Қызылорда облысында суармалы судың негізгі көзі Сырдария өзені болып табылады. Облыстың сумен қамтамасыз етілуі көбінесе Сырдария өзенінің ағысы бойында орналасқан мемлекеттердің су саясатына және олардың су бөлу қағидаттары бойынша ұстанымдарына байланысты.
Осы бағытта су қатынастары Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстан республикалары арасындағы су ресурстарын бірлесіп пайдалану туралы Келісім шеңберінде реттеледі.
Облыстағы негізгі су тұтынушы ауыл шаруашылығы болып табылады, онда суармалы жерлердің ауданы 254 мың га құрайды.
Биыл Қызылорда облысында 83,9 мың га күріш егу жоспарланып, іс жүзінде 88,107 мың га егілді, бұл 2022 жылғы су тапшылығынан 9,8 мың га артық (78,3 мың га).
Сонымен қатар, облыста вегетациялық кезеңді өткізу үшін бастапқы су пайдаланушылар үшін Сырдария өзенінен тұрақты суаруға арналған су пайдалану лимиті 4159,9 млн.м3-тен 3821,38 млн. м3-ке дейін қысқартылды.
Сонымен қатар, өткен жылғы тәжірибе бойынша суару кезектілігі және коллекторлық-дренаждық суларды қайта пайдалану қолданылды.
Трансшекаралық мемлекеттердің Су шаруашылығы және энергетика ведомстволары басшыларының кездесуі барысында вегетациялық кезеңде Тоқтоғұл су қоймасынан су ағызуды қамтамасыз ету кестесі бекітілді.
Сондай-ақ, мемлекетаралық су шаруашылығы үйлестіру комиссиясының (МКВК) 84-ші отырысында вегетациялық кезеңге арналған су алу кестесі бекітілді. Осы кестеге сәйкес Шардара су қоймасына вегетациялық кезеңге ағын 4221 млн. м3 көлемінде болжанады, оның ішінде Арал теңізіне беру – 996 млн.м3.
Қазақстандық тарап жазғы уақытта жоғарғы су қоймаларынан қосымша су жіберуді қамтамасыз ету үшін Қазақстан-Тәжікстан-Өзбекстан үшжақты форматында «Бахри-Точик» су қоймасының ағымдағы жылғы маусым-тамыздағы жұмыс режимін келісті.
Ағымдағы жылдың 1 сәуірі мен 21 шілдесі аралығында Шардара су қоймасына 2,75 млрд.м3 су түседі деп күтілген (ХКВК болжамды кестесіне сәйкес), бірақ іс жүзінде 1,50 млрд. м3 (55%) түсті. Болжамды 300 м3/сек су ағынының орнына шілде айында орта есеппен 102 м3/сек түседі.
Бүгінгі таңда «Қазсушар» РМК Қызылорда филиалы суармалы алаңдарды орналастырудың жоспарланған индикативтік жоспарларына сәйкес ауыл шаруашылығы өндірушілерімен магистральдық каналдармен су беру қызметін ұсынуға 841 шарт жасасты.
Қайталама су пайдалану арналары мен коллекторларында 106 сорғы орнатылды, оның ішінде «Қазсушар» РМК Қызылорда филиалы – 500/10 АЕМ маркалы 40 сорғы, фермерлер мен ауыл шаруашылығы өндірушілері – әртүрлі санаттағы 66 сорғы.
Түркістан облысында вегетациялық кезең 1 сәуірден бастап қазан айына дейін жалғасады. Қазіргі уақытта алынған суды барынша пайдалану үшін суару жүйесінде су айналымы қолданылады.
Облыста 579,018 мың га суармалы жер бар. «Қазсушар» РМК филиалы қызмет көрсететін аумақта 332,325 мың га.
Су алу жоспары 3 198,7 млн. м3 құрады, іс жүзінде алынған су көлемі — 1 469,5 млн.м3 құрайды. Су беру жоспары 2 467,4 млн. м3, судың нақты көлемі -1 112,8 млн. м3 құрайды.
Бүгінгі таңда су тұтынушылармен 283,449 мың га аумаққа 1373 шарт жасалды, судың жалпы көлемі — 2 751,1 млн. м3.
Су алу жоспары 3 198,7 млн. м3 құрады, іс жүзінде алынған су көлемі — 1 469,5 млн.м3 құрайды. Су беру жоспары 2 467,4 млн. м3, судың нақты көлемі -1 112,8 млн. м3 құрайды.
Бүгінгі таңда су тұтынушылармен 283,449 мың га аумаққа 1373 шарт жасалды, судың жалпы көлемі — 2 751,1 млн. м3.
Отырар ауданында су тапшылығын жабу мақсатында «Қазсушар» РМК Түркістан филиалымен Арыс және Бадам өзендерінен су айдауды жүзеге асыру үшін инженер-гидротехниктерден жұмыс тобы құрылды.
Барлық 18 су қоймаларында жинақталған су қоры 2 076 млрд. м3 құрайды (орта есеппен 35%).
Вегетациялық кезең аяқталғанға дейін 1,5 ай қалды, барлық су қоймалары үнемі бақылауда.
Жамбыл облысы вегетациялық кезеңде Қырғыз Республикасына 85% тәуелді. Облыстың 10 ауданынан 5 аудан трансшекаралық өзендердің – Шу өзені бойындағы Қордай және Меркі аудандарының, Талас өзені бойындағы Байзақ, Жамбыл және Талас аудандарының сулылығына тәуелді.
Ағымдағы жылдың вегетациясына «Қырғызгидрометтің» Шу және Талас өзендерінің сулылығы бойынша алдын ала болжамы (нормадан 100-ден 120% — ға дейін) расталмады. Таулардағы түнгі салқын ауа-райы мұздықтардың еруіне теріс әсер етеді.
Бүгінгі таңда шаруа қожалықтары «Қазсушар»РМК тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының келісімінсіз жер егіп отырғаны да басты мәселе болып табылады.
Облыстың АШТӨ арасындағы әлеуметтік шиеленісті болдырмау мақсатында ауыл шаруашылығы дақылдарын суарудың басымдығы мәселесі қаралуда. Өткен жылдардағы тәжірибе бойынша көпжылдық шөптер (бір немесе екі суарудан кейін) алынып тасталады, су айналымы мен суару ретін қатаң сақтай отырып, су тек қант қызылшасына, жүгеріге және бақша дақылдарына беріледі.
Бүгінгі таңда облыс бойынша 2 аудандағы қиын жағдай-Талас және Қордай.
Суды әділ бөлу үшін су тұтынушылары каналдар мен ауылдық округтер арасында су айналымын суаруды қолданады, ал сорғы қондырғылары үшін тек түнгі суару ұсынылады.
26 шілде 2023
Шопандардан қарудың арсеналын тапты
25 шілде 2023
Шардара су қоймасын шөгінділерден тазарту жұмыстары басталды
24 шілде 2023
Павлодар облысының тұрғындарымен өтетін кездесуге қатысты
21 шілде 2023
Экология министрлігі Баталов Леонид Ивановичтің отбасы мен туған-туыстарына көңіл айтады
19 шілде 2023
