Өткен жылдың бірінші наурызынан бастап елімізде бірыңғай уақыт белдеуі енгізілді. Әрине, бұған Үкімет ғалымдар мен сарапшылардың қызу талқысынан кейін, яғни бұл мәселесі жан-жақты саралап, оның пайдалы тұстары болғаннан соң ғана келді. Дегенімізбен, қоғамда әлі де мұның жай-жапсары әңгіме болуда.
Әзірге белгілі болғандай, елімізде бірыңғай уақыт белдеуі өзгермейтіні туралы ресми түрде мәлімдеме жасалды. Сала мамандары қолданыстағы уақыт белдеуіне қатысты жан-жақты дәлелдерді келтіріп, ғалымдар мен сарапшылардың сауалына нақты жауап беруге тырысуда. «Біз бірыңғай уақыт белдеуіне бекерден-бекер ауысып отырған жоқпыз. Еліміздің көптеген аймақтары UTC+5 уақыт белдеуінде орналасқан. Сол себепті бұл қай жағынан алып қарағанда да дұрыс шешім болып отыр» дейді олар.
Ал, екінші тарап ел аумағының қандай географиялық уақыттық белдеуде орналасқандығына, ол белдеулердің ел аумағының қандай бөліктерін алып жатқандығына көңіл бөлінуі керек дегенді алға тартады. Бұл әлемде қабылданған уақыт белдеулерін бөлу және орналастыру тәртібіне сәйкес келуі керек дейді. Қазақстан республикасының территориясы 4 сағаттық уақыт белдеуде орналасқан. Атап айтар болсақ, – UTC +3 (еліміздің 7% аумағын қамтиды), UTC +4 (еліміздің 40,1% аумағын қамтиды), UTC +5 (еліміздің 48,5% аумағын қамтиды), UTC +6 UTC (еліміздің 3,7% аумағын қамтиды).
Осыны негізге ала отырып қарайтын болсақ, бір уақыт белдеуіне көшудің тұрғындардың денсаулығына, тұрмыс тіршілігіне әсер етері анық. Адамдардың ағзасындағы гормондардың, ферменттердің және басқа да белсенді заттардың, сонымен қатар қан құрамы мен жалпы тепе-теңдіктің сақталуының бұзылуына әкеп соғады. Өмір сүру сапасы төмендейді. Ал, ол өз кезегінде ел экономикасына кері әсер етеді. Адамдардың өмір сүру қағидаттары уақытқа байланысты. Яғни, сағатқа, күнне, аптаға, айға дегендей.
Мемлекет басшысының жыл басында «Ана тілі» газетіне берген сұхбатында осы уақыт белдеуіне қатысты пікір айтылды.
«Әрине, мен жағдайды көріп-біліп отырмын. Үкімет өз шешімінің орынды екеніне сенімді және Қазақстан бір уақыт белдеуінде болуы қажет деп санайды. Уақытты дұрыс пайдалану туралы Барселона декларациясында әртүрлі уақыт белдеуін енгізуге, оны қысқы және жазғы уақытқа ауыстыруға әуес болмау қажеттігі айтылған. Дегенмен, азаматтарымыз өтініш білдіріп жатыр. Үкіметтің шешіміне қатысты ашық талқылаулар жандана түсті. Меніңше, қоғамда көзқарас қайшылығын тудыратын мұндай мәселелерді мұқият талқылау қажет. Сондықтан Парламентте ғалымдардың, сарапшылардың және аймақ өкілдерінің қатысуымен қоғамдық тыңдау өтті. Тараптар уақыт белдеуін ауыстырудың ел экономикасына және азаматтардың тұрмысына әсері жөніндегі барлық пікірді ескере отырып, 1 наурызға дейін жан-жақты зерттеу жүргізуге уағдаласты. Содан кейін нақты ұсыныстар әзірленеді. Парламент пен Үкімет бұл мәселені байыппен зерделеп, ортақ әрі дұрыс шешімге келетініне сенімдімін», — деді Президент.
Айта кетейік, қазіргі таңда әлемде 175 ел бірыңғай уақыт белдеуін пайдаланады екен. Бұл тізімнің ішіне былтырдан бастап біздің еліміз де енді. Дегенмен, жоғарыда айтып өткеніміздей, ел тұрғындарының арасында әлі де әртүрлі көзқарастыр айтылуда. Меніңше, солардың ішінде ренішін білдіріп жатқандар көп. Олар бірыңғай уақыт белдеуінің пайдалы боларына күмәнмен қарайды. Бірі «Жұмыстан қайтқанда тым кеш қайттық» десе, екіншісі «таң ерте атып, ұйықтауға қолайсыз уақыт пайда болған секілді» дейді. Бұл мәселенің алдын алу үшін еліміздегі көптеген кәсіпорындар жұмысшылардың қараңғыда жұмыс істемеуі үшін жұмыс кестесін өзгертуге мәжбүр болып отыр.
Сонымен қатар, Президент ұлттық валюта бағымының тұрақсыздығы жайлы айтып өтті. «Қазақстан әлем экономикасының ажырамас бөлігі болғандықтан, теңгеге сыртқы факторлар әсерін тигізбей қоймайды. Доллардың нығаюынан дамушы елдердің валютасы қысым көреді. Зер салып қарасақ, көптеген мемлекеттің валютасы қараша айынан әлдеқайда бұрын әлсірей бастады. Ал, теңгенің бағамы ұзақ уақыт тұрақтылығын сақтап тұрды.
Біздің валюта бағамын қолдан ұстап тұру тәжірибесінен бас тартқанымызға біраз уақыт болды. Нарық факторларына байланысты еркін бағам қалыптастыру жолын таңдадық. Мен теңгені күшейту үшін еліміздің алтын-валюта қорын босқа ысырап ету орынсыз деп санаймын. Нарыққа қатысы бар кейбір құрылымдар теңге бағамын басқаруға қолайлы ету туралы ұсыныстар айтып жүр. Ұлттық банк пен Үкімет оның бәрін мұқият қарастырып жатыр. Мәселені зерделеген соң бұл бағыттағы ұстанымымызды өзгерту қажет пе деген сауалдың жауабы белгілі болады. Басты мақсат – экономиканың тұрақтылығы мен тиімділігін қамтамасыз ету, нақты секторды қарқынды дамыту, еңбек өнімділігін арттыру және тұрақты жұмыс орындарын көптеп ашу.
Ашығын айтсам, экономист басшылардың қазіргі жұмысын орташа деп бағалаймын. Олар халықаралық қаржы институттарының тілімен әдемі сөйлейді, алайда, нақты нәтижесі бар шаруа шамалы болып тұр. Қазір өңірлердегі ахуалды және экономиканың іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін жақсы білетін, яғни жергілікті жерде еңбек етіп, ысылған мамандар қажет» деп Президент бұл саладағы білікті маман тапшылығын да тілге тиек етіп өтті.
Расында да білікті экономистер – қоғамның алға қарай ілгерілеуінің негізгі кепілі. Сондықтан, еліміздің экономикасын жоғары білімді, бәсекеге қабілетті экономист мамандармен қамтамасыз ету де бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналып отыр.
Мұхит МАХАЖАНОВ,
Кентау қаласының тұрғыны
