Түркістан қаласында Түркі мемлекеттері ұйымына (ТМҰ) мүше мемлекеттердің Жоғарғы соттары төрағаларының II форумы өтті. Халықаралық деңгейдегі маңызды басқосуға Қазақстан, Әзербайжан, Қырғызстан, Өзбекстан және Түркияның жоғары сот органдарының жетекшілері қатысты.
Форум аясында сот төрелігін цифрландыру, жасанды интеллект технологияларын құқықтық жүйеге енгізу, инвестициялық ахуалды жақсарту және инвесторлардың құқықтарын қорғау мәселелері жан-жақты талқыланды.
Іс-шара барысында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Асламбек Мерғалиев Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың форум қатысушыларына жолдаған құттықтау хатын оқып берді. Президент өз үндеуінде заманауи цифрлық технологияларды сот жүйесіне енгізудің және инвесторлардың құқықтық қорғалуын қамтамасыз етудің стратегиялық маңызын атап өтті.
Қазақстанда соңғы он бес жыл ішінде қалыптасқан цифрлық инфрақұрылым сот саласына жасанды интеллект элементтерін кеңінен енгізуге мүмкіндік беріп отыр. Бұл өз кезегінде сот төрелігінің ашықтығы мен тиімділігін арттыруға бағытталған «Болашақ соты» тұжырымдамасын іске асыруға негіз болмақ.
Форумда сөз сөйлеген Түркия Республикасы Мемлекеттік кеңесінің сегізінші алқа төрағасы Исмаил Хакки Сайин құқықтық тұрақтылықтың инвестициялық тартымдылықтағы шешуші рөліне тоқталды. Оның айтуынша, инвестор үшін құқықтық кепілдіктер мен заң үстемдігі экономикалық мүмкіндіктерден кем емес маңызға ие.
Кездесу барысында жасанды интеллект негізінде әзірленген бірқатар инновациялық жобалар таныстырылды. Олардың қатарында құжаттарды автоматты түрде дайындау жүйелері, сондай-ақ сот процестерін аудио және бейне форматта тіркеп, ақпаратты мәтінге айналдыратын цифрлық шешімдер бар.
Түркия Республикасы Кассациялық сотының 10-шы азаматтық алқа төрағасы Шерафеттин Озюрур Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы ынтымақтастықтың сот жүйесімен қатар экономика, кеден, білім беру, туризм және денсаулық сақтау салаларында да қарқынды дамып келе жатқанын атап өтті. Сонымен бірге ол құқық қолдану тәжірибесі бойынша өзара ақпарат алмасу мен институционалдық байланыстарды нығайтудың өзектілігіне назар аударды.
Форумда инвесторлардың құқықтарын қорғау мәселесі де кеңінен қарастырылып, Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан әкімшілік әділет реформасының нәтижелері жоғары бағаланды. Осы ретте Қазақстан тарапы ТМҰ аясында сот органдары арасында ақпарат алмасуды жеделдетуге және құқықтық интеграцияны күшейтуге бағытталған Бірыңғай цифрлық платформаны құру бастамасын ұсынды. Бұл ұсыныс қатысушы мемлекеттердің қолдауына ие болды.
Өзбекстан Республикасы Жоғарғы сотының судьясы Ибрагим Таджиев өз еліндегі сот жүйесін цифрландыру тәжірибесімен бөлісіп, жаңа технологияларды енгізу сот ісін жүргізудің тиімділігін арттырып, өтініштерді қарау мерзімін қысқартуға және қаржылық шығындарды азайтуға мүмкіндік бергенін айтты.
Форум қорытындысы бойынша Түркі мемлекеттері ұйымына мүше бес елдің делегация басшылары бірлескен мәлімдемеге қол қойды. Құжат цифрлық сот төрелігін дамыту, киберқауіпсіздікті күшейту және құқықтық ынтымақтастықты одан әрі тереңдету бағыттарын айқындайды.
Келесі форумды 2027 жылы Қырғыз Республикасы қабылдайды. Бұл бастама түркі елдері арасындағы құқықтық ықпалдастықты нығайтып, сот жүйесін жаңғыртудағы ортақ тәжірибе алмасуды жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.
Форумның ресми бағдарламасынан кейін шетелдік делегация өкілдері Түркістан қаласының тарихи-мәдени орындарын аралады. Қонақтар Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Керуен-Сарай туристік кешені және қаланың басқа да көрікті жерлерімен танысып, өңірдің бай тарихы мен туристік әлеуетіне жоғары баға берді. Бұл сапар түркі халықтарының ортақ мәдени мұрасын дәріптеуге және бауырлас елдер арасындағы рухани байланысты нығайтуға ықпал етті.
