Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрлері – ұлттық бірегейлігіміздің ажырамас бөлігі. Дәстүр арқылы ұрпаққа өмір сүру қағидалары, рухани-мәдени құндылықтар, этика мен тәрбие беріледі. Қазіргі таңда ұлттық құндылықтарды сақтау маңызды мәселе болып отыр. Соған қарамастан, мектеп бағдарламасында дәстүрді тереңірек оқытатын арнайы пән әлі енгізілмеген.
Бірінші кезекте, бұл мәселе білім беру стандарттарымен байланысты. Қазақстанда орта білім жүйесі мемлекеттік бағдарламалар негізінде құрылады және оған өзгеріс енгізу ұзақ әрі күрделі процесс. Қазіргі қазақ тілі, әдебиет, тарих, өзін-өзі тану сияқты пәндерде ұлттық тәрбиеге қатысты дүниелер қамтылады. Алайда дәстүрге терең талдау жасалмайды.
Тағы бір себеп – оқу жүктемесінің көптігі. Қазіргі мектеп оқушыларына пән саны тым көп. Егер арнайы сабақ енгізілсе, ол кей пәндер сағатының қысқаруын немесе оқушыларға қосымша жүктеме беруді талап етеді. Мұндай пәнді факультатив ретінде енгізуге болар еді, бірақ бұл шешімді мектеп емес, Білім министрлігі қабылдауы тиіс.
Мәселенің тағы бір қыры – педагог кадрларының даярлығы. Дәстүрді оқытатын мұғалімдерді дайындау, бағдарлама мен әдістеме әзірлеу – уақыт пен қаржыны талап етеді. Ал әзірге мектеп мұғалімдері бар пәндер аясында ұлттық құндылықтарды шама-шарқынша түсіндіруге тырысады.
Жаһандану дәуірінде жастардың қызығушылығы өзгеріп, дәстүр екінші қатарға ығысып барады. Жастардың біразы ұлттық салтты ескінің сарқыншағы деп қабылдайды. Сол себепті, дәстүрді дәріптеуде заманауи тәсілдер – анимация, интерактив, бейнесабақтар, ойын форматы сынды әдістер қолданылғаны жөн.
Егер арнайы пән енгізу мүмкін болмаса, баламалы жолдарды қарастырған абзал. Мысалы:
-
Факультативтік сабақтар – оқушылардың ерікті қатысуымен өткізіледі;
-
Тәрбие сағаттары – дәстүрге арналған тақырыптар қамтылуы мүмкін;
-
Мәдени іс-шаралар – ұлттық мерекелерге, салттарға арналған концерт, қойылымдар;
-
Үйірмелер – қолөнер, айтыс, ән-күй, тағам әзірлеу секілді бағытта.
Ұлттық құндылықтарды дәріптеу – тек мектептің емес, бүкіл қоғамның ортақ ісі. Мектептерде дәстүрді арнайы пән ретінде оқыту мүмкіндігі болашақта қарастырылуы тиіс. Ал әзірге қолдан келетін жол – бар пәндер мен тәрбие сағаттары арқылы оны жаңғырту.
Қ.Салықбаев,
Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын
ұйымдастыру бөлімінің басшысы
